Tiêu chí đánh giá Cây cảnh Nghệ thuật Việt Nam

[skvodich]

Hội cây cảnh nghệ thuật Thăng long
(Dự thảo)

A. Quy định chung:
1. Tuổi cây: Tuổi cây trên chậu 20 năm trở lên
2. Tỷ lệ chiều cao của cây: chiều cao tối đa của cây cảnh nghệ thuật là 1.6m
3. Công phu người chăm sóc: Tác phẩm dự thi phải gọn gàng, sạch sẽ, cây phải xanh tốt, chú ý đến từng chi tiết nhỏ của tác phẩm thể hiện sự cầu kỳ của người sáng tác (thân, cành, lá, đôn, chậu, thảm cỏ…)
* Trong sáng tác cây cảnh nghệ thuật, khuyến khích các tác giả có những đột phá về bố cục, tận dụng được các cây có kiểu dáng lạ, hình thù đặc biệt nhưng không gây phản cảm, không làm mất đi tính thẩm mĩ của tác phẩm.
B. Tiêu chí về nghệ thuật:
Dự kiến thang điểm: 100
Loại A: 90 – 100 điểm
Loại B: 75 – 90 điểm
Loại C: 60 – 75 điểm
Loại E: 45 – 60 điểm
1. Nội dung và hình thức: (10 điểm)
Một tác phẩm cây cảnh nghệ thuật đẹp phải là một tác phẩm hoàn chỉnh có chủ đề sâu sắc; mang tính nhân văn, tính đại chúng. Hình thức biểu hiện gây ấn tượng cho người xem; thấu tình, đạt lý, hình thành những khoái cảm thẩm mỹ đồng thời cũng phải tạo nên sự giao cảm bền lâu giữa tác phẩm với người thưởng thức.
2. Bố cục: (15 điểm)
Bố cục: Thể hiện ở việc ố trí sắp đặt vị trí tay cành, bông tán của cây cảnh làm sao phải phù hợp với đặc điểm, dáng vóc, tỷ lệ của từng loại cây và bồn chậu
Một tác phẩm cây cảnh nghệ thuật đẹp phải là một cây có tỷ lệ cân đối và bố cục hài hoà kể cả đôn, chậu và tạo ra hướng quan sát chính cho người xem, (có thể một hay nhiều hướng nhưng phải có một hướng chính). Hướng chính phải là hướng đẹp nhất của tác phẩm (chọn góc độ có thể quan sát rõ cả thân, bệ, vị trí các tay, cành)
3. Gốc bệ: (10 điểm)
Gốc, bệ phải vững chắc, phù hợp với từng dáng cây, có phần chính, phần phụ, kết hợp rễ to, rễ nhỏ hài hoà tránh sự đều đều hay thô kệch.
4. Tỷ lệ, thân dáng: (15 điểm)
Tỷ lệ thể hiện ở việc tạo ra các tỷ lệ, kích thước hài hoà giữa các bộ phận và phù hợp với đặc điểm của từng loại cây
Thân và dáng cây rất quan trọng, thân có đẹp dáng có điệu thì mới tạo nên hứng thú cho người sáng tác; thân cây cần có sự độ côn (gốc bồ ngọn chỉ) có độ uyển chuyển, gồ ghề khúc khuỷu, tạo sự chuyển hướng đa chiều.
Không loại trừ có những chủ đề ta lại cần những thân cây thẳng đứng hoặc mảnh khảnh thì mới có thể biểu đạt được.
5. Đường nét tay cành: (15 điểm)
Đường nét: Một cây cảnh đẹp rất cần có những đường nét khoẻ khoắn, dứt khoát nhưng cũng không thể thiếu những nét phóng khoáng và bay bổng mang tính lãng mạn, có như vậy tác phẩm mới trở nên sinh động.
Trong cây cảnh cũng giống như con người vậy; Người có đường nét là những người “ăn ảnh” còn đây có đường nét là những cây “nhập hoạ”. Đặc biệt nếu tận dụng được những hình khối kỳ dị từ thiên nhiên hoặc tạo ra những nét đột phá thì tác phẩm trở nên ấn tượng hơn.
Tay cành cần được phân bố hợp lý, có tỷ lệ to rồi nhỏ dần tính từ gốc lên. Vị trí của các cành nên lấy ở các điểm nhô ra của thân, tốt nhất là trên hoặc dưới mỏm khuỷu một chút nhưng phải thống nhất cho tất cả các cành. Khi tạo cành nên tránh cành trên trùng với cành dưới.
Tay cành phải phù hợp với tỷ lệ, vóc dáng của thân cây và được uốn hoặc cắt chuyển hướng (vó nai) tạo nên độ khúc khuỷu già nua nhưng không đồng điệu hoặc lặp đi lặp lại nhiều lần gây nhàm chán. Trong một tác phẩm cây cảnh nghệ thuật ta có thể tạo ra các cành la, cành bổng, cành buông, cành phóng đúng chỗ nhằm tạo nên các nét nhấn nhá thể hiện sự khoáng đạt, lãng mạn nhưng không tự do tuỳ tiện.
Chi, ngón cũng cần tạo nên độ zích zắc, trầm bổng nhưng phải rõ ràng, mạch lạc, không rối rắm, đè chồng hoặc buộc liền vào nhau như vành dế.
6. Tạo dáng cổ cây: (10 điểm)
Cổ chính là phần chuyển tiếp giữa phần thân và phần ngọn nên cần có sự uyển chuyển mềm mại tạo nên sự duyên dáng của cây. Khi làm cổ nên cắt chuyển lệch tâm, không đồng trục với thân hoặc chỉ thẳng lên trời và nên tạo một cành nhỏ chuyển tiếp lên ngọn (cành đỡ ngọn)
7. Ngọn cây: (10 điểm)
Ngọn cây là bộ phận quan trọng của cây nên cần được kết thúc hợp lý, phù hợp với tỷ lệ, vóc dáng của cây
8. Mảng khối và tán lá: (15 điểm)
Mảng khối: Thể hiện ở hình khối của gốc, thân, tán lá và hình khối tổng thể của tác phẩm phải gây được ấn tượng và gợi cảm cho người thưởng thức.
Tán lá biểu hiện sức sống của cây nên phải thể hiện công phu của người chăm sóc, lá hãm nhỏ, không bị sâu bệnh hoặc cháy nắng. Tán lá phải phù hợp với tỷ lệ, vóc dáng của thân, có tán to tán nhỏ kết hợp với tay cành tạo nên nhịp điệu trầm bổng và có nét cổ thụ tự nhiên.
* Mấy điểm cần lưu ý:
+ Đối với cây cổ thụ:
Do tính chất của cây cổ thụ là biểu hiện của thiên nhiên thu nhỏ nên khi tạo dáng cần lưu ý:
- Dáng vóc cần mang được đặc điểm của từng loại cây
- Tay, cành phân bố trên thân không nghiêm ngặt như cây thế nhưng cũng cần sự hợp lý, tránh tự do tuỳ tiện và đặc biệt tác phẩm phải gợi được tinh thần của cây cổ thụ ngoài thiên nhiên.
+ Đối với cây thế:
- Đối với cây thế khi tạo dáng cần chọn lọc phôi kỹ càng hơn, tiêu chí đặt ra thường chặt chẽ và phải tuân thủ những niêm luật
- Cây thế cần phải bộc lộ rõ chủ đề của tác phẩm và thể hiện được ý đồ của tác giả
- Khi tạo cành cần hết sức cô đọng, chỉ cần vừa đủ thể hiện chủ đề của tác phẩm
+ Đối với cây dị thảo và cây phá cách.
Cây dị thảo là những cây trong quá trình phát triển do sự tác động của thiên nhiên hoặc do con người vô tình hay hữu ý mà tạo ra các hình thù kỳ dị hoặc cây phá cách tạo ra kiểu dáng lạ, tận dụng được các cành lỗi hay phá luật gây ấn tượng cho người thưởng thức.
* Lưu ý các hội viên đóng góp ý kiến và cho điểm dự kiến vào từng phần của tiêu chí để có thể sử dụng vào việc chấm điểm sau này.

Hà Nội, ngày 18/10/2009
Người soạn thảo
Th.s. Đặng Xuân Cường

[trongtin89]

Một vài ý kiến từ bài trên xin được trích dẫn bài của anh cuonghoasi - vietnamhuongsac.com Anh Em tham khảo thêm nhé.

* Phần 1: (gồm 3 mục) Chỉ là dự kiến những qui định của các tác phẩm dự thi chứ không phải là tiêu chí; Ví dụ như tuổi cây, độ cao của tác phẩm hay cây khi dự thi cần phải gọn gàng, sạch sẽ.

“1.Về tuổi cây: Làm sao để biết tuổi chậu của cây trên 20 năm? Có phương pháp khoa học nào để xác định không hay phải có người làm chứng?
2. Chiều cao tối đa là 1,6 mét là dựa trên cơ sở nào? Tại sao không phải là 1,5 m hay 1,7 mét...?
3. Tác phẩm phải gọn gàng, sạch sẽ: Đây là văn nói, nói với nhau như vậy thì được chứ đưa vào tiêu chí thì không được vì:
- Như thế nào gọi là gọn gàng? Anh nói gọn gàng nhưng tôi cho là cụt lủn, anh cho là không gọn gàng nhưng tôi cho là như vậy mới đủ độ thụ... tức là
dùng từ gọn gàng ở đây là chung chung quá.
- Sạch sẽ: Hiểu như thế nào là sạch sẽ? là không co rêu, là không có điại y bám vào cây mà phải dùng bàn chải đánh sạch sẽ đi chăng. Tất nhiên khi noi s chuyện với nhau thì hay nói cây này sạch đẹp nhưng đưa vào tiêu chí thì như thế này thì không ổn.”
- Mục 1: Về tuổi cây dự kiến 20 năm tuổi (trên chậu) chỉ là ý kiến riêng của tôi mà, còn nên qui định là bao nhiêu năm cho phù hợp là do anh, chị em trong diễn đàn cùng thảo luận rồi biểu quyết thì mới được.
- Mục 2: Độ cao của tác phẩm Tôi dự kiến tối đa là 1,6m là tính từ đáy chậu (bao gồm cả chiều cao của cây + chiều cao của chậu) bởi khi tham gia dự thi một tác phẩm phải là một thể thống nhất chứ không thể tách rời cây riêng, chậu riêng được. Đây cũng là chiều cao thích hợp giữa tác phẩm và người quan sát (Khoảng cách giữa người quan sát và tác phẩm = 2 lần độ cao nhất của tác phẩm). Với khoảng cách này đảm bảo cho người quan sát vừa nhìn được chi tiết vừa nhìn được tổng thể. Đây là tỷ lệ vàng dành cho họa sĩ khi quan sát mẫu vẽ, bởi nếu đứng gần quá thì chỉ nhìn được chi tiết mà không nhìn được tổng thể ngược lại nếu đứng xa quá thì chỉ nhìn được tổng thể mà không nhìn được chi tiết.
Còn lấy độ cao = 1,6m là vì tính trung bình độ cao tầm mắt (độ cao từ mặt đất đến ngang mắt ta nhìn) của người Việt nam ta là khoảng 1,6m lúc này toàn bộ độ cao của tác phẩm lọt vào phạm vi của trường nhìn nên ta dễ bề quan sát.
- Mục 3: (công phu của người chăm sóc): tại sao cần phải gọn gàng, sạch sẽ: Khi mang tác phẩm đi dự thi thì cũng giống như hoa hậu đi thi vậy hoặc chí ít cùng phải như ta trước khi đi ra đường hay đi dạ hội rất cần phải gọn gang sạch sẽ, như thế thì không những chính ta tự tôn trọng mình mà còn tôn trọng cả người khác nữa. Sở dĩ tôi nêu điều kiện này vì gần đây có rất nhiều tác phẩm khi mang đi triển lãm còn chưa hoan thiện, bông tán còn lồm xồm, cỏ mọc tự do, đôn chậu sứt mẻ thậm chí còn dính cả bùn đất v.v ...Điều này không thể chấp nhận trong một cuộc thi.
* Phần 2: vào tiêu chí cụ thể:
- Điểm thứ 1: Trước hết về xếp loại A,B,C các bác nêu hoàn toàn đúng nhưng bản tiêu chí này tôi đang dự thảo cho Hội cây cảnh nghệ thuật Thăng long nên khi đưa ra có người muốn năm tới chỉ tạm thời xếp loại A,B,C chứ không chấm vàng, bạc, đồng vì sợ mất đoàn kết. Còn trong diễn đàn của chúng ta thì đương nhiên bỏ đi rồi.
- Điểm thứ 2: Điểm cho tổng thể của tác phẩm: như bác trường nói:“1-Tổng thể(Đường viền nghệ thuật của toàn cây): Bắt mắt , ưa nhìn ,có cảm tình,gây sự thích thú -Thông qua đường nét cơ bản của thân cây và toàn khối bông tán tạo cho ta nhiều cảm xúc như quen như lạ ,dường như đã gặp đâu đó ở ngoài thiên nhiên-Vừa có cái đẹp của tự nhiên vừa có cái quyến rũ của nghệ thuật .
Đây là yếu tố rất quan trọng nên trong bài “Bàn về cái đẹp trong cây cảnh nghệ thuật” tôi đã viết: Một tác phẩm cây cảnh đẹp trước hết phải là một cây được tạo dáng hoàn chỉnh trên bồn, chậu có bố cục đẹp, có nội dung chủ đề sâu sắc. Hình thức tạo dáng phải thuận mắt, ưa nhìn, thấu tình, đạt lý và tạo ra một khoái cảm thẩm mỹ đồng thời cũng phải tạo nên được sự giao cảm bền lâu giữa tác phẩm với người thưởng thức.
Trong bản tiêu chí này tôi đã có ý lồng vào tiêu chí thứ nhất(nội dung và hình thức = 10 điểm) và đặc biệt là tiêu chí thứ hai(bố cục chung = 15 điểm). Là để người chấm dễ cho điểm, nếu để ra một tiêu chí riêng thì rất dễ sảy ra tình trạng như bác trường nói trên hội SVC TW: “Nhưng có một điều rất nghịch lý trong các hội thi cây cảnh là :bao giờ ban giám khảo cũng đi từ cảm quan đến trực quan -tức là tiêu chí đầu tiên để chấm điểm là nhìn tác phẩm phải bắt mắt đã-sau đó so bó đũa chọn cột cờ trong đám bắt mắt đó (hướng dẫn trên Việt nam hương sắc)”. Hoặc cũng có khả năng sẩy ra là người chấm cho là “đẹp” nhưng đẹp ở chỗ nào thì không biết.
Như bác PQM viết: “Vậy nên cái đầu tiên là tác phẩm phải vào mắt đã sau đó mới xem xét đến các yếu tố khác. Cái này chính là nhận thức của số đông (mà trong đó không phải tất cả đều hiểu sâu về kỹ thuật) nhận thấy cây đẹp, nhưng phân tích đẹp ở đâu và đẹp như thế nào thì phải là người có chuyên môn”.
Tôi cho rằng thi cây cảnh nghệ thuật cũng giống như thi hoa hậu cũng không có thang điểm nào là thang điểm chung mà chỉ có điểm từng phần sau đó cộng lại thì sẽ ra điểm tổng thể.
Hay là mục 4.- Hình tượng: mà bác trường nêu: “Cây đem lại cho ta hình tượng nghệ thuật gì ?khơi dậy trong ta cảm xúc gì? Tâm hồn ta có lay động ,có suy tư ,có liên tưởng đến điều gì đó trong cuộc sống quá khứ ,hiện tại và tương lai?Nó có để lại trong ta tình cảm ,trách nhiệm gì với cuộc sống?Và nhất là sau khi thưởng ngoạn,có để lại cho tâm hồn ta sự thư thái, lưu luyến?
thực ra chính là nằm trong tiêu chí thứ nhất (nội dung và hình thức rồi).
Nguyên văn bởi xuanlap
Đọc lại một số topic về cây cảnh bắt gặp đoạn này của ln_vinh, xuanlap xin chép về đây để bác cườnghs xem có mối liên hệ nào giữa chiều cao 1,6m trong tiêu chí của bác và chiều cao 1,5m mà ln_vinh dẫn ra không:

Nguyên văn bởi ln_vinh
Trở lại với câu hỏi của bạn Gnouhp, thì cây dáng làng vẫn có thể gọi là cây bonsai được nếu được trồng trong chậu cạn và cây không quá 1m5 (không bắt buộc chỉ tạm coi như là 1 chuần bất thành văn và không nhất thiết phải chính xác đến 100%), còn các cây quá to trồng hay cây chưa đến 1m5 mà vẫn còn trồng ngoài đất thì cũng hiểu là chưa phải là bonsai, còn từ khác thì cũng chưa có chính thức hiện mới được hiều chung chung là cây cảnh nghệ thuật.
Cách thức thưởng ngoạn một tác phẩm nghệ thuật thường chỉ là qui ước chung cho tất cả mọi người chứ không qui định riêng cho bất cứ một ai. Vì vậy Nghệ thuật Bonsai đã ra đời cách đây hơn 200 năm, tỷ lệ của người nhật lúc bây giờ chưa cao như bây giờ(Nhật Lùn), cũng như tỷ lệ của người Việt được khảo sát vào những năm sau cách mạng tháng 8-1945; Chiều cao của người Việt lúc bấy giờ chỉ đat 6 đầu+4/5 của đầu(đối với nữ trưởng thành). 7 đầu rưỡi(đối với nam trưởng thành) Nhưng đến nay tỷ lệ của người Việt nam được tính trung bình là 7 đầu rưỡi đến 8 đầu cho cả nam và nữ. Vây là tỷ lệ trung bình cả người Việt và người Nhật cho đến nay đều cao hơn trước. Chính vì lí do này mà Cuonghoasi nâng thêm độ cao của tác phẩm Cây cảnh nghệ thuật thêm 10 cm nữa

[vnkis]

Cảm ơn bạn đã chia sẻ.

[vigoviet01]

AE tham khảo thêm lấy kinh nghiệm nhé

[bepankhanggiare]

bài viết hay lắm bạn

[hoanglongson]

xin được góp ý thêm về tuổi cây.sao phải cần đến 20 năm.Vì khi cây được đem trồng vào chậu có khi chỉ cần 5-10 năm cây đã thành hình đâu cần đến 20 năm.

[gamedatto]

landinh Thành viên mới xin chào tấc cả các thành viên trong diễn đạ[IMG]images/smilies/3D_58.gif[/IMG][IMG]images/smilies/3D_58.gif[/IMG][IMG]images/smilies/3D_58.gif[/IMG][IMG]images/smilies/3D_58.gif[/IMG]n

[tuyenideas]

Để đáp ứng chỉ tiêu : "Cổ" đó bạn