Chia sẻ kỹ thuật tạo tác cây BONSAI của tôi

[MarketingTim30s]

Qua một thời gian tìm hiểu kiến thức trên mạng, trên các diễn đàn và bản thân tự tạo tác được một số bonsai mini, bằng kinh nghiệm đã trải qua và kiến thức tích góp được tôi xin chia sẻ các kiến thức tạo tác bonsai mini từ phôi của mình.

Rất mong có sự đóng góp để hoàn thiện dần vì đây là kiến thức tự bản thân tìm hiểu nghiên cứu tìm ra nguyên tắc chung, nên sẽ có nhiều điều khiếm khuyết, các bạn thông cảm:

Nguyên tắc chung để tạo tác cho cây trên chậu:

Chung quy cũng chỉ tạo độ vót và sự liền lạc

1- Dùng dây cuốn để định hướng thân, cành theo ý muốn;
2- Cắt chuyển nhịp để tạo độ vót, liền lạc cho thân, cành

Thời gian + Sự sáng tạo của bạn kiểu gì cũng sẽ tạo ra tác phẩm Bonsai đẹp.
==================================
Tạo tác , chọn phôi sao cho:

I. Gốc, rễ cây:
- Nên chọn phôi có rễ tỏa đều ra xung quanh, tỏa đểu xong không được có rễ lớn quá, rễ nhỏ quá, mà cũng không nên chọn đều tăm tắp bằng nhau nhìn sẽ mất tự nhiên.
- Nên chọn phôi có đế nở vững trái, không nên hoặc hạn chế gốc hở khuyết rễ
- Nếu thiếu rễ thì bổ sung bằng các kỹ thuật như : Ghép, đè cành mọc sát gốc xuống để làm rễ, cắt khoét vỏ và bôi kích thích rễ rồi vùi đất để tạo cho bộ rễ khỏi chống
- Nếu là gốc bị hở khuyết thì có thể dùng kỹ thuật: Ghép đá, chèn đá, trèn lũa lũa vv… để áp lại chỗ khuyết
- Nên chọn các gốc nở, nếu có vè rễ thì càng tốt, nhìn cây cổ thụ hơn, không nên chọn cây gốc tóp. Nếu gốc bị tóp: thì có thể dùng kỹ thuật chẻ trèn miếng đệm cho gốc nở ra.
- Dùng kỹ thuật cắt thu rễ, để tạo ra phân chi các cấp cho rễ khi rễ nổi trên mặt đất, mục đích là tạo bộ rễ vững chắc tỏa đều
- Không nên để các rễ chồng chéo lên nhau, khi đó cần cắt bỏ các rễ chéo gây mất cảm giác
- Không nên để rễ lòng vòng như ruột gà rất xấu (trừ các cây quái ra- đã quái thì nên cho quái hết)
- Không nên để rễ phía mặt chính của cây đâm thẳng vào mặt người xem gây cảm giác tức mắt.
- Nếu thấy cây có bộ đế xấu quá hết thuốc chữa thì: Dùng biện pháp chiết gốc để tạo mới hoàn toàn bộ rễ mới rồi nuôi, cắt tỉa cho xòe đều.
==================================

II. Thân
- Nên ưu tiên chọn những phôi, cây thân có độ vót sẵn (tức là gốc lớn ngọn nhỏ) vì điều này sẽ rút ngắn quá trình nuôi thân để tạo độ vót cho cây
- Nếu thân chưa vót, cố gắng dùng phương pháp cắt chuyển nhịp dựng cành làm ngọn, phương pháp này thường làm như sau:
+ Nên cắt chuyển nhịp khi thân chính đủ độ lớn, không nên để thân to quá mới cắt sẽ gây ra sự không liền lạc sau này (như nhịp chuyển gẫy khúc, sẹo không lành được). Còn nếu cắt sớm thì nuôi nhanh liền lạc, xong độ vót không đạt yêu cầu, mất thời gian nuôi. Do vậy đây cũng cần kinh nghiệm của người nuôi cây để biết được khi nào cần cắt chuyển nhịp cho hợp lý
+ Để an toàn thì nên lợi dụng cành có sẵn để cắt vát tại điểm đó rồi dùng dây cuốn dựng cành lên làm ngọn nuôi tiếp
+ Cố gắng, tận dụng, hoặc nuôi thêm cành mồi để vết cắt nhanh liền sẹo (Hình vẽ)



+ Đối với một số giống cây có đặc điểm mầm mọc tại vết cắt như Linh Sam chẳng hạn, hoặc cây nào có đặc tính nảy mầm tại vết cắt thì ta có thể xem đoạn nào cần nuôi chuyển nhịp thì cắt tại đó và chờ mầm mọc lấy mầm chính và cành tại điểm đó nuôi tiếp
+ Cành mồi nên uốn nằm ngang để cho nó chậm hơn cành làm ngọn do đặc điểm ưu thế đỉnh của cây trồng, cành hướng thiên sẽ to nhanh hơn (sẽ đúng cho một số loài cây có ưu thế đỉnh)
+ Khuyến khích nên tận dụng cành mồi làm Chi số 1, Chi số 2, số 3…. cho cây vì điều này sẽ rút ngắn việc làm cây
+ Quá trình cắt chuyển nhịp đối với một cây đẹp có thể làm nhiều lần tùy theo thực tế, và ý tưởng của người tạo tác
+ Cuối cùng là làm sao thể thân vót có gốc lớn rồi thu nhỏ dần tới ngọn (đầu voi đuôi chuột) đồng thời tạo cho sự liền lạc cho thân (quá trình tạo thân nên kết hợp với nuôi các chi thì càng tốt sẽ tạo thành tác phẩm nhanh hoàn thiện hơn)
==================================

III. Cành và tán lá
3.1. Thiết kế cành chính (Chi cấp 1):
Người ta thường làm theo quan điểm thiết kế từng chi 1, rồi 2, rồi 3… theo bài bản như: Làm các chi có độ nhỏ dần theo thứ tứ Chi 1 ở 1/3 gốc, chi 2, 3,4 đóng ở các khoảng nhỏ dần tới ngọn, điều này cũng cất thiết để tạo ra một cây cân đối. Xong với quan điểm thiết kế theo Phong cách tự nhiên (PCTN) hiện nay thì điều này không quá cần thiết mà tôi chỉ rút ra một số điểm tổng quát cần lưu ý như sau khi làm theo PCTN:
- Cố gắng tạo các chi tỏa đểu sao cho phân bố đều xung quanh sao cho tất cả các tán lá, lá cây đều nhận được ánh sáng khi mặt trời mọc trên đỉnh, điều này bắt buộc chúng ta phải thiết kế:
+ Các chi cấp 1 phải phân bố đều xung quanh 360 độ, và cành ở thấp thì dài nhất và thu ngắn dần từ gốc tới ngọn.
+ Tán lá tổng thể phải là hình kim tự tháp, hình cầu, hình chóp núi, hình nấm, hình ô, hình chóp cụt, nón cụt (nếu trên mặt phẳng là hình tam giác, hình tròn, hình núi…)
Lưu ý đối với tán Hình núi: thì có thể một cây có nhiều ngọn, nhưng thường người ta hay ưu tiên làm cây 1 ngọn hơn, do làm cây nhiều ngọn hay bị phân tán hướng nhìn, hoặc nếu làm cây nhiều ngọn thì thường phải làm một ngọn cao nhất, ngọn chủ, các ngọn khác là khách, hoặc có một ngọn, các ngọn khác không thể hiện rõ…vv
- Tương tự như rễ, không nên để các cành cùng mọc chung một gốc, không để các cành xoắn với nhau, đan chéo nhau, sẽ tạo ra cảm giác rối mắt.
- Hạn chế hoặc không nên mượn cành để uốn cho kín xung quanh
- Lưu ý mặt tiền không nên để các cành phía dưới mọc đâm thẳng ra phía người xem
Cành phía dưới: Là các cành tính từ chi số 1, 2, 3 ( theo thứ tự từ gốc tính lên)
- Nên ưu tiên giữ lại cành mọc tại điểm dương (điểm dương là điểm lồi của thân cành). Lưu ý thực tế rất nhiều tác phẩm đẹp cây có cành mọc ở điểm âm ở đây chỉ dùng từ ưu tiên.
- Các cành phải tạo được độ vót, gốc cành lớn đầu cành nhỏ dần, muốn vậy chúng ta sẽ dùng phương pháp cắt chuyển nhịp làm như đối với Thân đã trình bày ở phía trên. Điều này vô cùng cần thiết để tạo ra cây có dáng già cổ thụ, chi cành rụt rịt.

3.2. Thiết kế tán lá cho cành (Chi cấp 2):
- Cắt có các chi cấp 2 rườm rà không cần thiết: như chi mọc phía dưới; Tỉa bớt các chi mọc chung gốc, chi mọc dày, chi quá to…
- Cắt tỉa sao cho các chi cấp 2 sau khi uốn có thể phân bố đều ra 2 bên cành (nếu được độ mau dày dần từ gốc cành nên tới ngọn thì càng tốt)
- Dùng dây cuốn uốn tỏa đều chi cấp 2 ra hai bên theo mặt phẳng, đầu cành thì được vuốt hướng thiên (hình vẽ hướng dẫn)
Cành ban đầu:

Bước 1

Bước 2

Bước 3 cuốn dây uốn lắc lượng tùy




3.4. Thiết kế chi cấp 3, 4:
Tương tự như làm với chi cấp 2, ta làm tiếp chi cấp 3, 4 đối với cây bonsai thuộc kích cỡ lớn từ Trung, ĐẠi trở lên thì nên thiết kế tiếp chi các cấp 3,4 .. là cất thiết vì tán lá lớn thể hiện độ hoành tráng cho chi dăm. Còn đối với bonsai mini thì điều này thường là không cần thiết vì chỉ sử dụng đến thiết kế chi cấp 2 là đã hết không gian cho cành rồi, nếu làm cho chi cấp 3 thì quả là bộ dăm quá tinh xảo.
==================================

IV. Chậu
- Nên chọn chậu phù hợp với dáng cây, VD như: Trực thì chậu vuông, tròn + Bay thì cao vừa + Đổ thì chậu cao, đôn cao…
- Màu sắc của chậu không được lòe lẹt quá, sẽ gây chú ý vào chậu hơn cây, màu của chậu không nên trùng với màu hoa của cây.
- Chậu phải thoát nước tốt, không nên chọn chậu có các hõm đọng nước
- Nên ưu tiên chọn chậu đất nung là tối ưu nhất, ưu tiên chậu có lỗ cho dây buộc.
- Chậu cần phải hợp với tỷ lệ của cây: không nên trồng chậu to quá gầy chống rỗng, nhỏ quá gây tức bực bội. Chỉ có các tác phẩm nào cần thể hiện sự phòng khoán mênh mông thì rùng chậu rộng, mỏng để thể hiện.
==================================

V. Một số lưu ý hoàn thiện tác phẩm

- Luôn luôn cắt tỉa rễ, lá cành để tạo độ trẻ hóa cho cây, dùng kỹ thuật để tạo nhiều chi cành để dễ tạo tác, có thể dùng phương pháp ghép để bổ khuyết chi cành

- Dùng dây cuốn để định hướng thân, cành mong muốn, dùng cắt chuyển nhịp để tạo độ vót

- Tổng thể các tán lá phải phân định rõ ràng, điều này mới thể hiện được sự mô phỏng về độ già, cổ thụ cho cây. Không nên thiết kế tán như một cái bụi, hoặc cắt phẳng tán lá như những cây công trình ngoài đường phố.

- Tổng thể tác phẩm phải có sự cân bằng gồm: Cân bằng về tán lá; cân bằng tán, thân cây và lũa; cân bằng về chậu, thân cây, tán cây; cân bằng về tổng thể tác phẩm..vvv…. Đây là một khái niệm trừu tượng: lấy ví dụ như nếu cây nghiên bên này thì bên kia ta phải làm tán, ngọn hồi lại phía kia để tạo đối trọng

- Cố gắng làm cho tác phẩm xuất hiện nhiều tỷ lệ vàng trên tác phẩm. Điều này sẽ cho người nhìn tác phẩm thấy vừa mắt hơn. Tỷ lệ vàng chỉ cần hiều qua là: thiết kế sao cho có nhiều tỷ lệ 1/3 trên tác phẩm như: Chi cành, tán lá, chậu….)

- Nên để các tán lá có các khoảng trống tránh rối mắt, tán là nên phân tách thì sẽ thể hiện độ già của cây.

- Nên thiết kế sao cho thân, cành, tán lá có nhịp điệu, uốn lắc…(điều này phụ thuộc vào tính thẩm mỹ của mỗi người, tính có sẵn của phôi, tán lá…)

- Cây đặt vào chậu cũng thường nên tránh đặt vào tâm chậu, nên đặt lệch một chút, cũng có trường hợp ta đặt vào tâm chậu như đối kiểu chậu tròn….

[huuthambk]

Bài viết rất đầu đủ, cám ơn bạn chia sẻ.

[lamcoi_1987]

Quá hay cho bài viết, rất thực tế! Thanks anh

[chanbinkcr]

Bài viết hay cảm ơn bạn

[buiphan_dung023]

trình bày rất cụ thể, bổ ích, cám ơn Thai tue .

[vatgiadongnai]

Bài viêt hay quá,cảm ơn nhiều!

[Bigbaby93]

Bài viết ngắn gọn xúc tích, cám ơn anh đã chia sẻ.